Nước Mỹ không hề thiếu vắc xin, tại sao vẫn có 30% số người Mỹ trưởng thành vẫn chưa tiêm chủng?
Trước tiên phải nói rõ là cá nhân tôi tin rằng tất cả người Mỹ nên tiêm phòng vắc xin Covid-19 trừ những người có lý do về tình trạng sức khỏe, độ tuổi (dưới 12 tuổi) hoặc tín ngưỡng tôn giáo. Và tất cả đều nên đeo khẩu trang, giữ khoảng cách an toàn khi xuất hiện ở nơi đông người.
Vậy mà bất chấp những điều tưởng như ai cũng hiểu này, nước Mỹ vẫn một lần nữa rơi vào đống bung xung liên quan đến tiêm chủng và khẩu trang, khiến cho những thành tích trong cuộc chiến đẩy lùi Covid-19 bị lu mờ. Thực tế là các quốc gia khác trên thế giới luôn nhìn vào nước Mỹ như một chỉ dấu cho công tác chống dịch của họ nên việc hiểu rõ ngọn nguồn tình hình hiện tại của nước Mỹ là việc rất nên làm lúc này.
Tin tốt lành là trong tuần này, Mỹ đã đạt mục tiêu tiêm chủng cho 70% dân số trưởng thành - tức là 163 triệu người. Hơn 80% người cao tuổi có nguy cơ nhiễm cao đã được tiêm.
Còn tin xấu thì sao? Biển thể Delta, như một con quái vật, lại mới thò ra thêm một cái đầu gớm ghiếc. Bối cảnh này đã làm nảy sinh rất nhiều vấn đề.
Trong tổng số những người đã tiêm chủng, chỉ có 6.587 người dương tính với virus sau tiêm, dẫn tới 6.239 người phải nhập viện, 1.263 người tử vong. Lấy con số 6.587 chia cho 163.000.000 chúng ta có xác suất nhập viện và 1.263 chia cho 163.000.000 chúng ta có xác suất tử vong do biến thể Delta. Kết quả thu được tỷ lệ nhiễm là dưới 0.004% và tỷ lệ tử vong là dưới 0.001% ở những người đã được tiêm phòng đầy đủ. Ngoài ra, trong số 1.263 ca tử vong, có 309 ca, tương đương 24% không có triệu chứng hoặc chết vì nguyên nhân không phải do Covid-19.
Tất nhiên, số ca nhiễm ở người đã được tiêm phòng đầy đủ trong thực tế cao hơn số liệu báo cáo, nhưng những trường hợp này có xu hướng không triệu chứng hoặc chỉ biểu hiện nhẹ như chứng cảm lạnh thông thường. CDC không hoặc không thể theo dõi được tất cả các trường hợp này. Có lẽ họ cũng không có lựa chọn nào khác bởi họ còn nhiều việc khác nữa phải làm.
Điều đáng nói ở đây là chính phủ Mỹ đang cân nhắc đưa ra quy định bắt buộc đeo khẩu trang đối với những người đã tiêm phòng đầy đủ. Lý do: Họ không muốn 0.004% số người đã tiêm truyền biến thể Delta cho những người chưa tiêm. Quy định này sẽ làm dấy lên một vấn đề lớn: tại sao những người đã tiêm vắc xin đầy đủ lại phải chịu hậu quả thay những người không chịu tiêm?
Trong tổng số 80,000 ca nhập viện và trên 200 trường hợp tử vong hàng ngày vì Covid có khoảng 99% là người chưa tiêm vắc xin. Như vậy vấn đề chính nằm ở những người chưa tiêm. Một số người cực đoan còn đòi nhốt hết số người không chịu tiêm này lại với nhau.
Câu hỏi đặt ra là nước Mỹ không thiếu vắc xin, tại sao vẫn có 30% số người trưởng thành chưa tiêm chủng? Chỉ một số rất ít trong đó có lý do về sức khoẻ và niềm tin tôn giáo. Thêm một phần nhỏ nữa là những người đã nhiễm virus.
Một số người cho rằng đây là lỗi của các phương tiện truyền thông chính thống và mạng xã hội. Báo chí chính thống - vì những lý do mà chỉ bản thân họ mới rõ – đã chính trị hóa vấn đề này. Họ vẫn cho rằng nguyên nhân khiến nhiều người không tiêm chủng phần lớn là do ông Trump và các tờ báo bảo thủ đã tuyên truyền. Họ cũng đổ lỗi cho các cộng đồng dân sống ở khu vực nông thôn, hầu hết là người ủng hộ cựu Tổng thống, vì đã không tiêm phòng. Sự thật không phải như vậy.
Chính phủ đổ lỗi cho mạng xã hội. Đúng là có nhiều blogger đưa thông tin sai lệch, thông tin không chính xác về tiêm chủng. Chính phủ liền đưa ra giải pháp là phối hợp với Facebook và Twitter để kiểm duyệt các tài khoản này vì lý do quan ngại cho sức khỏe cộng đồng. Việc làm như vậy đã vi phạm nghiêm trọng hiến pháp Mỹ, nhưng quan trọng hơn, chính phủ Mỹ không nên bắt tay với mạng xã hội để gỡ bỏ những nội dung không vừa ý họ. Tuy nhiên đây là một vấn đề lớn nên bàn ở một dịp khác.
Một số chính trị gia, chuyên gia và các nhà bình luận của đảng Cộng hòa đã lên tiếng ủng hộ việc tiêm chủng với điều kiện trên cơ sở tự nguyện. Đây là một việc lạ đời bởi luật pháp Mỹ cho phép chính phủ được áp đặt tiêm chủng bắt buộc, đặc biệt trong các trường hợp khẩn cấp quốc gia. Đảng Cộng hoà đang cố gắng đào sâu thêm khoảng cách với đảng Dân chủ.
Đối với chính phủ, nên "tiên trách kỷ, hậu trách nhân". Mọi sự lúng túng và hỗn loạn hiện giờ bắt nguồn từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC), Viện Y tế Quốc gia, và Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh. Trong khi đó, Tổng thống Joe Biden lại cam kết không can thiệp vào quyết định của các chuyên gia y tế được ông chỉ định chịu trách nhiệm quản lý đại dịch. Ông Biden làm như vậy với chủ đích để tạo ra sự tương phản giữa chính quyền của ông với chính quyền của người tiền nhiệm Donald Trump, khi hoạt động của các chuyên gia y tế liên tục bị chính quyền can thiệp. Thế nhưng, các chuyên gia y tế lại liên tục đưa ra những khuyến nghị trái ngược nhau, không dựa trên cơ sở khoa học, chính trị hóa mọi khía cạnh của đại dịch Covid-19
CDC và chính phủ nỗ lực tìm mọi cách thuyết phục những người chưa tiêm vắc xin đi tiêm. Nhưng thay vì đưa ra những lý lẽ và thông tin thuyết phục, người ta lại chọn cách đổ lỗi cho những người chưa tiêm đã gây ra sự bùng phát biến thể Delta và khiến họ phải cảm thấy hổ thẹn về điều này.
Vừa mới đây, Canada mở cửa biên giới cho người Mỹ đến du lịch nghỉ hè. Trong khi đó, CDC yêu cầu chính phủ tiếp tục đóng cửa biên giới với du khách Canada. Có phải ý của họ là virus Covid-19 chỉ vào Mỹ từ phía bắc chứ không đi từ phía Nam, nơi biên giới đang mở cửa cho di dân bất hợp pháp hay chăng?
Báo chí chính thống cũng không thông tin về các nguyên nhân quan trọng khác. Trong chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2020, đại diện phe Dân chủ tuyên bố rằng họ sẽ rất cảnh giác với vắc xin do ông Trump hoặc chính quyền Trump đưa ra. Những tuyên bố đó dẫn đến việc nhiều người dân nghi ngờ vắc xin.
Báo chí chính thống cũng không đả động gì đến một nhóm dân số lớn chưa tiêm phòng: nhóm người Mỹ gốc Phi. Tại thành phố New York, theo Fox News, nhóm người Mỹ gốc Phi chiếm 70% số người chưa tiêm chủng. Điều quan trọng là phải hiểu lý do tại sao. Liên quan đến chăm sóc y tế, người da đen đã không nhận được sự quan tâm thoả đáng trong nhiều thập kỷ. Cộng đồng của họ không được phục vụ đầy đủ và các dịch vụ y tế luôn kém hơn so với những cộng đồng khác. Điều đó đã dẫn đến sự mất lòng tin trên diện rộng. Vì vậy, các nỗ lực của chính phủ để giải quyết sự kháng cự tiêm chủng ở nhóm này đã không thành công.
Chính sách mở cửa biên giới Mỹ-Mexico cũng dẫn đến nhiều vấn đề. Ngay sau khi nhậm chức, ông Biden đã mở cửa biên giới và xoá bỏ các chính sách ngăn chặn dòng người di cư bất hợp pháp. Chỉ trong 6 tháng, số người vượt biên trái phép vào Mỹ đã lên đến 1 triệu, cùng với hàng trăm nghìn người khác đã vượt biên mà không bị bắt.
Vấn đề - Những di dân trái phép này được cho vào Mỹ mà không cần xét nghiệm Covid hay xuất trình bằng chứng đã tiêm chủng. Sau một quy trình xử lý sơ sài, họ được đưa lên xe buýt hoặc máy bay và tạm biệt! Hầu như không có cơ quan nào theo dõi xem họ đã đi đâu. Tệ hơn nữa, nhiều người trong số này từ chối tiêm vắc xin.
Bất ngờ - Số ca nhiễm đang tăng đột biến ở các thị trấn tiểu bang Texas do những di dân bất hợp pháp nhiễm bệnh gây lây lan. Vậy là người Mỹ phải tiêm phòng và đeo khẩu trang, trong khi người nhập cư bất hợp pháp di chuyển tự do khắp đất nước.
Chính phủ Mỹ đã bổ nhiệm một quan chức cấp cao phụ trách giám sát việc quản lý đại dịch. Trước đó dưới thời Trump, Phó Tổng thống Mike Pence đã nhận được nhiều lời khen ngợi và sự tôn trọng vì ông đã làm rất tốt công tác quản lý khủng hoảng khi nước Mỹ đối mặt với sự thiếu hụt trầm trọng về trang thiết bị y tế và đồ bảo hộ mà vẫn đảm bảo thủ tục hành chính thông thoáng cho việc sản xuất vắc xin. Trái lại, người đảm nhận vị trí giám sát hiện nay lại vô cùng "im hơi, lặng tiếng". Cuộc khủng hoảng cứ tiếp diễn trong sự thiếu vắng người xử lý.
Mỹ vẫn đang do dự về việc đưa ra chính sách tiêm chủng bắt buộc. Nếu thực hiện, đó sẽ là một quyết định đậm màu sắc chính trị và gây chia rẽ sâu sắc. Vì vậy, lựa chọn tốt nhất là: chấp thuận để các doanh nghiệp tư nhân áp dụng quy định bắt buộc tiêm vắc xin đối với người lao động; thực tế nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu thực hiện việc này. Các trường đại học đang yêu cầu cán bộ, giảng viên và sinh viên phải tiêm vắc xin. Chính phủ đang yêu cầu các nhân viên trong Cơ quan Quản lý Cựu chiến binh và các nhà thầu của chính quyền liên bang phải tiêm phòng và nhiều khả năng sẽ áp dụng quy định này đối với quân đội cũng như tất cả nhân viên đang làm việc trong chính quyền liên bang.
Trong trường hợp người lao động phản đối tiêm chủng, nhiều tổ chức áp dụng quy định yêu cầu những người này phải làm xét nghiệm thường xuyên. Có lẽ đây là một thoả hiệp hợp lý.
Trong tâm thế sẵn sàng áp dụng những biện pháp khắc nghiệt nhất, thành phố New York bắt đầu thực hiện quy định yêu cầu người dân trình bằng chứng đã tiêm chủng khi muốn vào nhà hàng, trung tâm thể dục và các địa điểm công cộng như một cách để thúc đẩy tiêm chủng.
Chính phủ cũng đang cân nhắc áp dụng hộ chiếu vắc xin đối với khách du lịch đến Mỹ.
Các loại vắc xin đang được sử dụng ở Mỹ vẫn chưa được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) chính thức chứng nhận an toàn. Hiện giờ các loại vắc xin này mới chỉ được phê duyệt có điều kiện để sử dụng khẩn cấp. Nhiều người lập luận rằng khi vắc xin chưa được phê duyệt chính thức thì không thể ép buộc họ tiêm. Họ lo ngại về những tác động lâu dài mà phải nhiều năm nữa phát tác. Nhưng 30% trong số những người đang phản đối sẽ đồng ý tiêm nếu vắc xin sớm được FDA phê duyệt. Vậy sao không phê duyệt đi!
Cứ cho là nước Mỹ vượt qua được mọi sự lúng túng, bối rối trong chiến dịch tiêm chủng lần này thì ngay sau đó sẽ lại đối mặt với một cuộc khủng hoảng mới: Những người đã tiêm chủng đầy đủ có phải tiêm mũi nhắc lại không? Nếu bạn còn băn khoăn không hiểu tình hình lúc đó sẽ thế nào thì chỉ cần làm thế này: Các bạn đọc lại bài viết này từ đầu, bất kỳ những chỗ nào có từ "tiêm chủng", hãy thay bằng từ "tiêm nhắc lại". Vậy là rõ ngay!
Theo Tiến sỹ Terry F. Buss – Chuyển ngữ: Đào Thuý
Doanh nghiệp và tiếp thị
Đến năm 2014, Moderna thuyết phục được Kerry Benenato, một nhà hóa học tại hãng dược phẩm AstraZeneca chuyển về công ty mình để thử thách với những hạt nano lipid. Nhiệm vụ của Benenato là phát minh ra các hạt nano có thể mang mRNA vào tế bào một cách an toàn và hiệu quả, giải phóng mRNA nó mang theo và sau đó sẽ tự phân giải toàn bộ.
Trước đại dịch COVID-19, đa số mọi người đều không biết đến Moderna, một công ty gần như vô danh, được thành lập đã 10 năm mà chưa có lợi nhuận và thậm chí chưa có sản phẩm thương mại. Thứ duy nhất họ sở hữu là một chương trình nghiên cứu phát triển (R&D) cho một công nghệ sinh học được gọi là mRNA .
Dù được đánh giá là rất hứa hẹn, công nghệ mRNA ở thời điểm đó vẫn chưa được khoa học chứng minh hoàn toàn. Moderna thậm chí chưa hoàn thành bất kỳ thử nghiệm lâm sàng giai đoạn III nào và chưa có loại thuốc hay vắc-xin nào được cấp phép sử dụng.
Đại dịch COVID-19 hóa ra lại là cơ hội để họ chuyển mình, vắc-xin COVID-19 chính là sản phẩm đầu tiên và duy nhất của Moderna điền vào được tất cả những thiếu sót ấy, một bước thổi công ty bé nhỏ này trở thành một gã khổng lồ dược phẩm.
Chỉ trong vòng một năm đại dịch, Moderna đã sản xuất và bán ra được 1 tỷ liều vắc-xin COVID-19, đem về doanh thu 19 tỷ USD. Và trong khi BioNTech - công ty công nghệ sinh học của Đức cũng sở hữu công nghệ mRNA phải dựa vào gã khổng lồ Pfizer để thương mại hóa các mũi vắc-xin COVID-19 của mình, Moderna là một công ty hiếm hoi dù nhỏ hơn nhưng tự mình làm được điều đó.
Vậy tại sao điều này lại quan trọng?
Thông thường, khi một công ty khởi nghiệp nhỏ sở hữu những công nghệ mới, đột phá, họ sẽ bị các gã khổng lồ trong lĩnh vực mua lại hoặc tìm cách kìm chế. Trong cuộc chơi vắc-xin, thực tế đó càng xảy ra một cách khốc liệt.
Chẳng hạn như Đại học Oxford đã nghiên cứu ra vắc-xin COVID-19 bằng công nghệ vector, nhưng họ phải hợp tác với gã khổng lồ AstraZeneca để thương mại hóa nó chứ không thể lập một công ty spin-off. BioNTech thì phải hợp tác với Pfizer còn Johnson & Johnson thì bản thân đã là một gã khổng lồ dược phẩm.
Moderna, với việc tự mình làm chủ và thương mại hóa vắc-xin COVID-19, sẽ không phải phân chia lợi nhuận hay bị chèn ép bởi bất cứ công ty dược phẩm lớn nào. Giá trị thị trường của họ vì thế đã vượt mức 100 tỷ USD (hectocorn hay siêu kỳ lân) vào giữa tháng 7, đánh bại cả Bayer AG, hãng dược phẩm Đức phát minh ra aspirin, và công ty công nghệ sinh học Biogen có tuổi đời hơn 3 thập kỷ.
Nhưng đó là lời tuyên bố dõng dạc của Stéphane Bancel, Giám đốc điều hành hiện tại của Moderna. Trong chiến lược mà Bancel định hình cho công ty từ 10 năm trước, vắc-xin chỉ là mục tiêu thứ yếu. COVID-19 có thể được tính là một vận may của Moderna, nếu đó là dịp để công ty này chứng minh được sự ưu việt của công nghệ mRNA với toàn thể thế giới.
Nhưng bản thân họ trước đó cũng đã dám đánh cược tất cả vào những chuỗi vật chất di truyền bé nhỏ này: Không phải để chờ đợi một đại dịch có thể xảy ra với thế giới trong 10 năm nữa, mà là để khai sinh ra cả một ngành công nghiệp khổng lồ mới.
Công nghệ mRNA nếu được phát triển thành công có thể tạo ra những mũi tiêm điều trị được mọi căn bệnh từ tim mạch, ung thư cho đến các tình trạng di truyền hiếm gặp. Trước đại dịch, Moderna đã và đang thử nghiệm những mũi tiêm điều trị cho cả ba loại bệnh này.
Tầm nhìn với những liều vắc-xin chỉ mới được Bancel đặt ra trong một vài năm trở lại đây. Ông cho biết Moderna nên tạm từ bỏ lợi nhuận từ thị trường khổng lồ của bệnh nhân ung thư và tim mạch để nhắm đến các dịch bệnh mới nổi như Nipah và Zika. Bên cạnh đó, HIV và cúm cũng có thể là mục tiêu mà Moderna có thể theo đuổi.
Đó là bởi trong khoảng 4 thập kỷ trở lại đây, thế giới đã chứng kiến sự xuất hiện của hơn 50 chủng virus mới lây bệnh trên con người. Nhưng chúng ta mới chỉ có được 3 loại vắc-xin để đối phó lại chúng. Và Bancel xem đó là một cơ hội.
"Chúng tôi sẽ phá vỡ hoàn toàn thị trường vắc-xin", ông nói trong một cuộc phỏng vấn hồi cuối tháng 5. Tham vọng của Bancel là tạo ra hẳn được một thị trường vắc-xin mới, tái định hình nhóm dẫn đầu trong ngành công nghiệp này và rồi soán ngôi của họ.
Phát biểu được cho là ngông cuồng này được Bancel đưa ra ngay tại trụ sở chính của Moderna ở Cambridge, nơi họ lấp đầy một tòa nhà 10 tầng ở phía bắc khuôn viên của MIT. Ngay bên cạnh trong một tòa nhà liền kề là nơi hãng dược phẩm Thụy Sĩ Novartis AG đặt phòng thí nghiệm. Cách đó vài dãy nhà nữa lại có văn phòng của Pfizer và Merck.
Vị CEO 48 tuổi mặc một chiếc áo sơ mi màu xanh lam nuột nà như được là ở tiệm, một chiếc quần jean xanh đậm với thắt lưng Hermès màu đen. Là một người đam mê chạy bộ, Bancel ở ngoài nhìn còn nét hơn những lần ông xuất hiện thường xuyên trong những hội nghị trực tuyến.
Ông ấy liên tục đứng dậy trong cuộc phỏng vấn để vẽ lên trên chiếc bảng trắng những biểu đồ thể hiện tương lai của đại dịch COVID-19. Một biểu đồ dự đoán dịch sẽ trở lại hàng năm theo mùa, biên độ của chúng sẽ giảm dần nhưng vẫn còn đáng kể.
Một biểu đồ khác dự đoán hiệu quả của vắc-xin có thể sẽ giảm dần theo thời gian. Thông điệp hoàn toàn trùng khớp với triển vọng kinh doanh của Moderna: Các quốc gia có thể muốn tích trữ sớm các mũi tiêm nhắc lại. Ông nói: "Mẹ tôi năm nay đã 72 tuổi và bà ấy bị bệnh bạch cầu. Tôi không muốn bà ấy phải trải qua mùa thu mà không có một mũi tiêm nhắc lại".
Hiện Moderna đang duy trì tới 10 dự án thử nghiệm lâm sàng vắc-xin chống virus trên người. Trong đó có 3 mũi tiêm nhắc lại cho COVID-19, một mũi tiêm phòng cúm mùa và một mũi tiêm phòng HIV dự kiến sẽ được khởi động vào cuối năm nay.
Dự án đã tiến được xa nhất là các mũi vắc-xin chống cytomegalovirus, chủng virus thường lây lan qua chất lỏng cơ thể và là nguyên nhân phổ biến gây ra dị tật bẩm sinh. Thử nghiệm lâm sàng giai đoạn III của nó dự kiến sẽ bắt đầu ngay trong năm nay, trên đối tượng là những phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ.
Về lâu dài, Moderna đang hướng tới việc phát triển một mũi siêu vắc-xin có thể được tiêm hàng năm để ngăn chặn nhiều bệnh đường hô hấp cùng lúc, bao gồm COVID, cúm và những căn bệnh khác.
"Mục tiêu của chúng tôi là cung cấp cho bạn tới vài loại mRNA cùng lúc, bên trong một mũi tiêm duy nhất mà bạn có thể nhận ngay trong cửa hàng dược phẩm hoặc phòng khám ở địa phương, vào mỗi tháng 8 hoặc tháng 9", Bancel nói.
Trở lại thời điểm năm 2011, khi Bancel rời vị trí giám đốc điều hành tại BioMérieux SA, một công ty công nghệ sinh học hàng đầu thế giới của Pháp, ông quyết định mình sẽ về đầu quân cho Moderna.
Cái tên Moderna này là sự kết hợp giữa "modfied" nghĩa là "sửa đổi" và "RNA". Công ty lúc đó mới thành lập được chưa đầy một năm. Derrick Rossi, một giáo sư tại Trường Y Harvard là người sáng lập, còn Bancel lúc này là nhân viên chính thức thứ hai của họ.
Một thập kỷ trước, ý tưởng tiêm mRNA – những RNA thông tin tham gia vào quá trình dịch mã để tạo ra protein – vào cơ thể con người được các nhà khoa học cho là bất khả. Đó là bởi khi mRNA được đưa vào cơ thể người một cách nhân tạo, hệ thống miễn dịch sẽ xác định nó là một mối đe dọa và tấn công nó.
Mặc dù về mặt lý thuyết, nếu bạn có thể thiết kế ra một loại mRNA của riêng mình và đưa vào tế bào, bạn có thể chiếm quyền điều khiển quá trình dịch mã và tạo ra bất kỳ loại protein nào bạn muốn – từ kháng nguyên vắc-xin cho đến các enzym để đảo ngược một căn bệnh hiếm gặp.
Nhưng nếu mRNA cứ tiêm vào cơ thể sẽ bị hệ miễn dịch tấn công và phá hủy, ý tưởng dùng nó để tạo ra vắc-xin sẽ trở nên vô dụng.
Một nửa câu đố cuối cùng đã được giải bởi bộ đôi nhà khoa học Katalin Karikó và Drew Weissman tại Đại học Pennsylvania, khi họ tìm ra cách tinh chỉnh lại các nucleotide uracil (U) trong phân tử mRNA. Điều này đã thực sự làm giảm được phản ứng miễn dịch cấp tính của cơ thể.
Nhưng một nửa câu đố vẫn còn đó, ngay cả khi mRNA đã thoát khỏi cuộc tấn công của hệ miễn dịch, nó vẫn có thể bị phá hủy bởi nhiều loại enzyme trong cơ thể trước khi tìm được đường vào bên trong tế bào.
Moderna phải tìm ra một thứ gì đó để chặn được quá trình này. Bancel đã đến giữ vị trí CEO ở đây và nhận về mình thách thức đó. Ông nhớ lại những gì đã nói với vợ trước khi rời bỏ BioMérieux, rằng Moderna chỉ có 5% khả năng thành công, nhưng nếu họ thành công, đó sẽ là một thành công rất lớn. Công nghệ mRNA thực sự có thể làm thay đổi cả nền y học.
Năm 2013, Moderna bắt đầu khởi động một ý tưởng bảo vệ mRNA bằng cách bọc nó vào các hạt nano lipid trước khi tiêm vào cơ thể. Về cơ bản, họ sẽ tạo ra những quả bóng chất béo chứa vật chất mRNA ở giữa giống như nhân của một chiếc bánh trôi nước.
Giai đoạn thử nghiệm ban đầu diễn ra không mấy suôn sẻ. Các hạt chất béo này có xu hướng tích tụ trong tế bào, qua thời gian có thể gây ra tổn thương ở gan và nhiều tác dụng phụ khác. Chính Stephen Hoge, chủ tịch của Moderna cũng phải thừa nhận liều vắc-xin mà họ đang tạo ra rất "độc hại".
Đến năm 2014, Moderna thuyết phục được Kerry Benenato, một nhà hóa học tại hãng dược phẩm AstraZeneca chuyển về công ty mình để thử thách với những hạt nano lipid. Nhiệm vụ của Benenato là phát minh ra các hạt nano có thể mang mRNA vào tế bào một cách an toàn và hiệu quả, giải phóng mRNA nó mang theo và sau đó sẽ tự phân giải toàn bộ.
Ở thời điểm Benenato bắt đầu với ý tưởng này, lĩnh vực hóa học với các hạt nano y sinh có thể gắn với mRNA còn chưa được khám phá. Có rất ít bài báo khoa học hướng dẫn quy trình này. Benenato và nhóm của cô đã phải tự mình mày mò để thực hiện hết điều chỉnh này đến điều chỉnh khác.
Nhưng đến năm 2015, họ cuối cùng đã xác định được chính xác những thay đổi giúp cải thiện khả năng dung nạp mà không làm tổn hại đến sự phân phối mRNA của các hạt nano lipid này. "Cuộc đua sau đó đã chính thức bắt đầu", Benenato nhớ lại. "Họ cấp bằng sáng chế cho công thức và các liều vắc-xin đã được chế tạo [để thử nghiệm trên người]".
Trong những năm đầu thành lập, hướng đi của Moderna là tập trung vào lĩnh vực trị liệu, bao gồm các chương trình điều trị ung thư, bệnh tim và các lĩnh vực có thể dễ sinh lợi. Nhưng công ty đã dần chuyển sang nghiên cứu vắc-xin khi Bancel nhận ra vắc-xin mới là cách tốt nhất để chứng minh công nghệ mRNA hoạt động. Bạn chỉ cần tiêm một vài liều để kích thích phản ứng miễn dịch kéo dài.
Cơ hội của Moderna đến khi họ biết tại Trung Quốc đang có một chủng virus corona mới xuất hiện. Ngay sau khi bộ gen của nó được các nhà khoa học Trung Quốc giải mã và tung lên mạng vào tháng 1 năm 2020, Moderna đã bắt tay ngay vào hoạt động thiết kế vắc-xin.
Điểm mạnh của công nghệ mRNA chính là tốc độ. Sau khi bạn có được bộ gen của virus, bạn bắt đầu có thể lọc ra các mRNA của nó, những phần nào thuộc bộ gen đang giúp virus tạo ra các protein gai bên ngoài vỏ bọc.
Sau đó, công việc đơn giản là tổng hợp lại mRNA này một cách nhân tạo. Bởi nó là sản phẩm tổng hợp, bạn sẽ loại bỏ được quy trình sản xuất vắc-xin rất mất thời gian theo kiểu truyền thống. Ví dụ, nhiều loại vắc-xin cúm được sản xuất bằng cách nuôi virus bên trong trứng gà, và ngay cả công nghệ vắc-xin mới nhất dựa trên gen vẫn yêu cầu các protein virus phải phát triển bên trong các túi tế bào sống.
Ngược lại, vắc-xin mRNA tiêm vào cơ thể, sau khi đi được vào tế bào người, nó mới bắt đầu hướng dẫn tế bào tạo ra các protein của virus đóng vai trò làm kháng thể. Về cơ bản, bạn sẽ biến chính tế bào của mình trở thành những nhà máy sản xuất vắc-xin.
Con đường này giúp tiết kiệm một loạt các công đoạn phức tạp so với các mũi tiêm truyền thống. Moderna vì vậy chỉ mất 42 ngày để tạo ra những liều vắc-xin COVID-19 đầu tiên, một kỷ lục về thời gian phát triển vắc-xin cho một dịch bệnh mới nổi .
Cuối tháng 3 năm ngoái, Bancel hỏi giám đốc sản xuất của mình rằng họ sẽ phải làm gì tiếp theo để sản xuất được 1 tỷ liều vắc-xin vào năm 2021. "Anh ấy nhìn tôi như thể tôi bị mất trí", ông nhớ lại.
Nhà máy Moderna chạy hết công suất cũng chưa bao giờ sản xuất được quá 100.000 liều/năm. Về mặt tài chính, chính phủ Mỹ đã đồng ý trả 955 triệu USD cho các thử nghiệm vắc-xin và giai đoạn sản xuất quy mô nhỏ ban đầu. Nhưng Bancel nói rằng ngoài nguồn tiền đó, ông sẽ không thể thuyết phục bất kỳ quốc gia nào khác đặt trước các liều vắc-xin chưa được thử nghiệm này.
Để có được tài chính, Moderna đã nhanh chóng khởi động chương trình thử nghiệm lâm sàng vắc-xin COVID-19 của mình vào tháng 4 năm ngoái. Sau đó, họ chào bán cổ phiếu của mình vào tháng 5 và thu về 1,3 tỷ USD. Động thái này cho phép công ty thực hiện bước nhảy vọt trên trường quốc tế — và đặt nền móng cho những gì sẽ xảy ra tiếp theo.
Đến tháng 11, cả ba giai đoạn thử nghiệm lâm sàng của Moderna đều đã hoàn thành. Vắc-xin COVID-19 được chứng minh là an toàn và cho hiệu quả miễn dịch với virus SARS-CoV-2 lên tới 94%. Bắt đầu từ thời điểm này, họ chính thức có thể bước vào giai đoạn sản xuất.
Moderna có một nhà máy vắc-xin ở ngoại ô Boston, cách trụ trở chính ở Cambridge 30 dặm về phía nam. Nhìn bề ngoài nó giống với một nhà máy công nghiệp hơn là một phòng thí nghiệm sinh học kết hợp với công ty khởi nghiệp.
Nhưng bên trong đó, những liều vắc-xin COVID-19 đang được sản xuất và đóng gói trong các dây chuyền phòng sạch. Moderna đã tăng gấp 3 lần quy mô phòng sạch từ 3 phòng lên 9 phòng so với tháng 12 năm ngoái. Khi nhu cầu vắc-xin COVID-19 vẫn lớn, họ dự định sẽ khánh thành thêm 3 phòng sạch nữa từ nay cho tới cuối năm.
Một số căn phòng có cửa kính trong suốt cho phép bạn nhìn vào bên trong. Ở đó có các bình trộn phản ứng sinh học, dụng cụ sắc ký và các thiết bị khác đều được lắp bánh xe cho phép chúng có thể được dễ dàng cấu hình và sắp xếp lại vị trí.
Quá trình sản xuất vắc-xin mRNA bắt đầu với các đoạn DNA được gọi là plasmid mà Moderna đặt hàng về từ một nhà sản xuất theo hợp đồng. Những plasmid này chứa bản thiết kế di truyền cho protein gai của virus SARS-CoV-2.
Trong phòng sạch, DNA protein gai sẽ được tổng hợp thành mRNA bằng cách sử dụng một kỹ thuật gọi là phiên mã trong ống nghiệm. Về cơ bản, nó là phiên bản nhân tạo của một quá trình thường xảy ra trong nhân tế bào.
Scott Nickerson, phó chủ tịch cấp cao giám sát xưởng sản xuất của Moderna, cho biết họ chỉ mất vài giờ để tạo ra được một lô vắc-xin mRNA. Nhưng sau đó, quá trình tinh chế để lọc ra các enzym không phản ứng và các chất đang làm bẩn vắc-xin phải mất vài ngày.
Tiếp đó, mRNA tinh khiết được chuyển đến một phòng sạch riêng biệt, nơi các công nhân dành thêm vài ngày để gói nó vào bên trong các hạt nano lipid. Sản phẩm cuối cùng được đông lạnh trong các túi xử lý sinh học vô trùng, bọc trong hộp bảo vệ và được vận chuyển trong các xe tải được kiểm soát nhiệt độ đến nhà máy của Catalent, một công ty công nghệ sinh học sẽ thực hiện giai đoạn đóng gói và phân phối vắc-xin cho Moderna theo hợp đồng.
Tại Catalent, vắc-xin của Moderna sẽ được pha loãng, cho vào lọ, dán nhãn và vận chuyển. Năm ngoái, khi Moderna bắt đầu sản xuất vắc xin COVID-19 trên quy mô thương mại, quá trình này mất tới 19 ngày để hoàn thành. Nhưng giờ đây, tất cả các công đoạn đã được rút ngắn xuống còn 10 ngày.
Để mở rộng quy mô phân phối của mình tới Châu Âu và Châu Á, Moderna đã ký thỏa thuận với nhiều hãng dược phẩm có thể đảm nhận công việc chiết lọ hoặc thậm chí sản xuất cho họ, bao gồm Lonza Group AG, Sanofi, Samsung Biologics, Thermo Fisher Scientific và Laboratorios Farmacéuticos Rovi.
Dự kiến trong năm 2021, Moderna có thể đạt được mục tiêu xuất xưởng 1 tỷ liều vắc-xin COVID-19.
Nhưng ngay cả vậy, sản lượng của Moderna hiện cũng chỉ mới bằng 1/3 liên doanh vắc-xin giữa Pfizer và BioNTech. Giải thích cho sự chênh lệch này, Bancel cho biết Pfizer có "số nhân lực gấp 100 lần" Moderna ở thời điểm bắt đầu đại dịch. Họ cũng đã có sẵn nhiều nhà máy sản xuất quy mô lớn với các trang bị chuyên dụng cho vắc-xin.
Moderna đã phải nỗ lực để tăng gấp đôi số nhân lực của mình từ năm ngoái lên 1.500 nhân viên tất cả. Công việc nhằm đáp ứng kế hoạch sản xuất từ 3-4 tỷ liều vắc-xin COVID-19 trong thời gian tới, khi các mũi tiêm nhắc lại và chế phẩm cho trẻ em dự kiến sẽ được cấp phép.
Nhưng ngoài Pfizer, thị trường vắc-xin COVID-19 vẫn còn nhiều đối thủ cạnh tranh khác, từ AstraZeneca, Johnson & Johnson cho đến Sanofi và Novavax. Đó là còn chưa kể đến các hãng vắc-xin của Trung Quốc như Sinofarm, của Nga như Sputnik và nhiều quốc gia bắt đầu tự chủ được nguồn vắc-xin nội địa của mình.
Nhiều chuyên gia dự đoán, thị trường vắc-xin COVID-19 sẽ sớm tiến đến giai đoạn ở đó cung sẽ vượt cầu. Từ chỗ thiếu vắc-xin, các mũi tiêm sẽ trở nên thừa mứa trên khắp thế giới. Cùng với đó, nếu COVID-19 lắng xuống thành mối đe dọa dễ quản lý hơn trong vài năm tới, doanh số bán vắc-xin có thể sẽ giảm mạnh.
Nhà phân tích Karen Andersen của Morningstar cho biết thị trường này có thể đạt 72 tỷ USD trên toàn thế giới trong năm nay, rồi trượt xuống 65 tỷ USD vào năm 2022, cuối cùng giảm mạnh xuống chỉ còn 8 tỷ USD vào năm 2023.
Mức độ trượt giảm sẽ phụ thuộc vào số lượng người cần các mũi tiêm nhắc lại, tần suất tiêm của nó và liệu Moderna, Pfizer và những hãng vắc-xin khác có thể tăng giá để bù đắp cho một thị trường nhỏ hơn hay không. Khoa học về các mũi tiêm nhắc lại vẫn còn chưa được giải đáp — vẫn chưa rõ tần suất hoặc thậm chí liệu chúng có cần thiết với đa số người dân?
Moderna hiện đang thử nghiệm 3 mũi vắc-xin COVID-19 nhắc lại trong Giai đoạn II, bao gồm một phiên bản liều thấp hơn của vắc-xin hiện có, một mũi tiêm tăng cường được tùy chỉnh dựa trên biến thể beta lần đầu tiên được phát hiện ở Nam Phi và một loại thứ ba kết hợp cả hai.
Vắc-xin có thể được tinh chỉnh cho nhiều biến thể COVID-19 hơn trong trường hợp cần thiết. Về cơ bản, vắc-xin mRNA là một công nghệ mô-đun nên sẽ rất đơn giản để tinh chỉnh nó cho các biến thể mới. Bancel nói: "Chúng tôi không cần phải giới thiệu công nghệ mới hoặc quy trình mới bởi nó giống hệt nhau".
Quá trình tạo ra mũi tiêm tăng cường với biển thể beta thậm chí còn nhanh hơn so với virus gốc ban đầu. Công việc thiết kế bắt đầu vào ngày 22 tháng 1, với việc chuyển đổi một số ký tự hóa học trong vắc-xin mRNA ban đầu của Moderna để nó tương ứng với protein gai trong biến thể beta. Quá trình sản xuất bắt đầu chỉ 3 ngày sau đó, và liều thử nghiệm đầu tiên được dùng vào ngày 10 tháng 3 — chỉ 47 ngày sau tất cả, so với 65 ngày đối với vắc-xin ban đầu.
Mặc dù nhu cầu về những mũi tiêm nhắc lại vẫn chưa chắc chắn, nhưng lời khuyên của Bancel là tốt nhất chúng ta nên chuẩn bị trước khi đối mặt với một chủng virus vẫn đang biến thể. Tại một hội nghị nhà đầu tư vào đầu tháng 6, ông ấy đã nhắn nhủ với mọi người rằng "Các quốc gia thông minh đang nói," Tôi thà đi sớm quá hai tháng còn hơn là để trễ hai tháng".
Ngoài COVID-19, hầu hết các vắc-xin của Moderna vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm lâm sàng đầu tiên trên người. Một ngoại lệ là các mũi tiêm phòng cytomegalovirus của họ đã tiến đến giai đoạn III. Hiện không có vắc xin nào cho loại virus cho nên nếu Moderna một lần nữa thành công, họ lại sẽ mở ra được thêm một thị trường mới trị giá hàng tỷ USD cho mình.
Ngay trong năm nay, công ty cũng có kế hoạch thử nghiệm thêm một loại vắc-xin chống lại virus Epstein-Barr, một mầm bệnh nguy hiểm khác đang gây ra bệnh tăng bạch cầu đơn nhân.
Cúm - rõ ràng là một mục tiêu mà Moderna không thể bỏ qua, nhất là với việc liên minh Pfizer-BioNTech cũng đã dự kiến bắt đầu thử nghiệm vắc-xin mRNA cho bệnh cúm vào cuối năm nay.
Thị trường vắc-xin cúm đặc biệt ở chỗ nó tạo ra một nhu cầu hàng năm và các loại vắc-xin cúm truyền thống hiện tại phải được chốt lịch sản xuất ít nhất 6 tháng trước mùa cúm do chúng mất thời gian để sản xuất. Trong khoảng thời gian đó, virus cúm vẫn kịp biến đổi để làm giảm hiêụ lực hoặc kháng lại vắc-xin.
Các nhà nghiên cứu bây giờ hy vọng vắc-xin mRNA, với thời gian sản xuất được rút ngắn sẽ cho phép đối sánh sát hơn với các chủng cúm đang lưu hành, để có được hiệu quả hơn từ 40% đến 60% so với vắc-xin cúm hiện nay.
Andrew Pekosz, nhà virus học tại Trường Y tế Công cộng Johns Hopkins Bloomberg cho biết: "Vắc xin mRNA có khả năng sẽ tốt hơn vắc-xin cúm được nuôi trong trứng gà mà chúng ta đang sử dụng". Ông nói thêm rằng thời gian phát triển ngắn hơn có thể "cắt giảm hàng tháng" khỏi quy trình. Nhưng vẫn còn một câu hỏi mở rằng liệu vắc-xin cúm dựa trên mRNA có phải lựa chọn kinh tế hay không nếu chúng đắt hơn và chỉ tốt hơn một chút so với vắc-xin cũ.
Bên cạnh đó, Moderna cũng đang nhắm mục tiêu vào một số loại virus đường hô hấp nguy hiểm và con người chưa có vắc-xin. Chúng bao gồm các loại virus hợp bào hô hấp khiến hơn 225.000 người Mỹ phải nhập viện mỗi năm, chủ yếu là người già và trẻ nhỏ.
Hoge cho biết Moderna còn có thể kết hợp khả năng phòng ngừa hàng chục chủng virus trong chỉ một mũi tiêm duy nhất. Mục tiêu là một loại vắc-xin theo mùa có khả năng "loại bỏ phần lớn các bệnh do virus đường hô hấp mà chúng ta vẫn thường mắc phải", ông nói.
Tony Moody, một bác sĩ tại Viện Vắc-xin Duke, đơn vị cũng đang nghiên cứu vắc-xin cúm dựa trên mRNA đồng ý rằng vắc-xin tích hợp là một giải pháp mang tính kinh tế và là điểm mạnh của công nghệ mRNA. Ông ước tính rằng để sản xuất mỗi mũi tiêm như vậy sẽ chỉ tốn thêm vài đô la, tiết kiệm hơn nhiều so với phát triển hai hay nhiều loại vắc-xin mRNA đơn lẻ cùng lúc.
"Nếu bạn có một mũi tiêm kết hợp đem lại cho bạn một mức độ bảo vệ chống lại nhiều loại virus đường hô hấp, tôi nghĩ rằng sẽ có một thị trường cho nó", Moody nói.
Nhưng để phát triển một mũi vắc-xin tích hợp không hề dễ dàng. Trước tiên, các nhà nghiên cứu vẫn sẽ phải tạo ra được từng loại vắc-xin riêng lẻ và chứng minh chúng an toàn và có hiệu quả. Sau đó, họ mới thực hiện đến các nghiên cứu kết hợp chúng lại và tiếp tục quan sát xem các loại vắc-xin này có ảnh hưởng đến hiệu quả của nhau hoặc dẫn đến các tác dụng phụ phiền toái hay không?
Để hiện thực hóa tầm nhìn của mình, Moderna bây giờ sẽ phải chuyển mình nhanh chóng. Các đối thủ cạnh tranh đang đầu tư mạnh mẽ để bắt kịp họ. Vào cuối tháng 6, Sanofi cho biết họ sẽ chi 475 triệu USD hàng năm cho nghiên cứu mRNA, tập trung vào các loại vắc-xin ổn định với ít tác dụng phụ.
Khi đại dịch COVID-19 qua đi, chắc chắn vắc-xin mRNA sẽ không còn được cấp phép khẩn cấp nữa. Do đó, chúng càng phải trải qua các quy trình kiểm định an toàn chặt chẽ hơn, trong đó những cân nhắc tới tác dụng phụ và sự tiện lợi sẽ trở thành lợi thế mới.
Moderna đang làm việc tích cực để tăng nhiệt độ bảo quản cho vắc-xin của mình, bây giờ đang yêu cầu tủ đông và kho lạnh ở -25°C. Các liều vắc-xin trong tương lai cũng sẽ phải giảm được tỷ lệ mệt mỏi, đau đầu và đau cơ. Đối với các mũi tiêm nhắc lại, Moderna đang thử nghiệm chúng ở liều lượng thấp hơn, điều này có thể hữu ích.
Bên ngoài thị trường vắc-xin, nếu mRNA muốn chinh phục được cả trị trường điều trị y tế, nơi lợi nhuận hứa hẹn sẽ lớn hơn nhiều, trước hết nó sẽ phải vượt qua các rào cản kỹ thuật. Ví dụ, để điều trị bệnh mãn tính, công ty sẽ phải chứng minh rằng họ có thể cung cấp mRNA đến các cơ quan đích một cách an toàn.
Và để phát triển vắc-xin ung thư, các nhà nghiên cứu mRNA sẽ phải giải quyết vấn đề hóc búa là dạy hệ thống miễn dịch phân biệt giữa các tế bào khối u và các tế bào khỏe mạnh. Nhiều cách tiếp cận trước đây đã thất bại.
Tin tốt là khả năng thích ứng của mRNA cũng giúp bạn dễ dàng thử nhiều khả năng hơn. Theo Bancel, trong vòng vài năm tới, Moderna có thể đưa tới 60 loại thuốc và vắc-xin đến thử nghiệm trên người. Nếu nó diễn ra theo cách mà ông ấy hy vọng, mRNA sẽ khiến việc phát triển vắc-xin và thuốc đơn giản như code ra các phần mềm.
"Chúng tôi sử dụng cùng một mã gồm bốn chữ cái cho mọi loại vắc-xin và thuốc. Vì vậy, chúng tôi có thể mở rộng quy mô với số lượng lớn sản phẩm và ở một tốc độ phát triển chưa từng thấy trước đây", Bancel nói.
Tham khảo Bloomberg
Có một câu chuyện tôi thấy khá thú vị trong quá trình đầu tư là tại sao phần đông nhà đầu tư chỉ mong và nghĩ rằng ngày nào cổ phiếu của mình cũng tăng giá? Nếu một hôm nào đó cổ phiếu không tăng sẽ cảm thấy rất buồn. Quá trình này có thể trở thành một thói quen nhiều năm và vô tình khiến bạn vào vòng xoáy của chứng khoán và lãng phí thời gian vì nó.
Có những thói quen nhà đầu tư hay mắc phải là luôn cố tìm kiếm cổ phiếu để mua mặc dù nhiều khi biết thị trường đang rủi ro và khó đoán, cửa thắng chắc chỉ có 20-30% nhưng vẫn cố chấp và nuôi hy vọng.
Thực tế nếu bạn hiểu rõ tâm lý nhà đầu tư hiện tại đang như thế nào thì việc ra quyết định sẽ trở nên dễ dàng hơn rất nhiều. Bạn sẽ không cảm thấy sốt ruột kể cả chờ vài tháng hoặc cả năm mới mua một mã nào đó mà bạn đánh giá rất tốt. Có rất nhiều cổ phiếu tôi theo dõi vài quý và khi thấy lợi nhuận bắt đầu tăng tốt, biên lợi nhuận cải thiện tôi mới bắt đầu mua chứ không mua từ trước đó và hy vọng.
Từ kinh nghiệm nhiều năm, tôi đúc rút ra vài điểm mấu chốt về tâm lý mà nhà đầu tư cần giải quyết để đứng vững trên thị trường chứng khoán:
1. Đừng sợ không có cổ phiếu để mua. Thực tế luôn có cổ phiếu cho bạn mua nhưng quan trọng là giá nào mà thôi.
2. Sợ Cutloss đúng đáy và không hiểu về cổ phiếu nên gần như bị động trong mọi tình huống xử lý.
3. Không hiểu rằng đầu tư về cơ bản là buồn tẻ mà chỉ muốn mua mua bán bán liên tục. Tức là muốn tìm "niềm vui" trên thị trường chứng khoán chứ không phải nghiêm túc đầu tư.
4. Có quá ít kiến thức về vĩ mô nên không đánh giá được tác động đến thị trường như thế nào trong thời gian sắp tới.
5. Không hiểu mình nắm giữ cổ phiếu vì điều gì nhưng "gồng lỗ" rất tốt và "gồng lãi" rất kém.
6. Rất dễ dàng từ bỏ nếu gặp một vài lần thua lỗ và thường tìm lý do đổ lỗi. Sau đó lại không bao giờ ngồi xem xét những lỗi sơ đẳng trong đầu tư của mình là gì.
7. Rất dễ tin lời tư vấn của ai đó và sẵn sàng mua. Rất ít khi hỏi ngược lại: Cổ phiếu đó có gì? Tại sao tôi nên mua nó lúc này? Mức giá này đã thật sự hấp dẫn chưa?
8. Luôn sẵn sàng tìm một nguyên nhân nào đó để hợp thức hoá lý do TTCK tăng hay giảm trong khi không tìm hiểu bản chất thực sự.
9. Yêu cổ phiếu quá mức, lúc nào cũng tin doanh nghiệp sẽ tăng trưởng tốt và giá cổ phiếu tăng, nhưng khi doanh nghiệp ra tin thua lỗ cũng vẫn giữ chặt vì quá yêu?
10. Thường mua vì "màu xanh" và bán vì "màu đó" chứ không hề có kế hoạch mua bán trước đó, và mua xong mới đi tìm hiểu doanh nghiệp làm gì.
11. Rất thích cầm cổ phiếu với số lượng nhiều nên sẵn sàng mua full cổ phiếu giá penny nhưng khi mua cổ phiếu thị giá cao thì rất rón rén.
12. Không hiểu được bản chất thực sự của lòng tham và nỗi sợ hãi. Luôn chỉ có lòng tham nên luôn sợ mất cơ hội trong khi không hiểu rằng bất cứ thị trường chứng khoán nào dù Uptrend cũng cần những quãng nghỉ.
Từ kinh nghiệm nhiều năm, tôi nhận ra mọi hành động vội vàng trong thị trường sốt nóng hoặc chỉnh mạnh đều có sự trả giá không hề rẻ. Trong đầu tư, bạn sẽ không có quá nhiều cơ hội để làm lại nếu cứ liên tục để cụt vốn. Do đó, đầu tư là nghệ thuật và cần linh hoạt và biết được khi nào nên full cổ phiếu, nên cầm 50% tiền hoặc full tiền.
Thị trường lên hay xuống đều có cơ hội nhưng đều cần những quãng nghỉ và chúng ta cần chấp nhận những khoảng thời gian đó, không nên cố chấp và nuôi hy vọng,
Tất cả chúng ta đến với thị trường chứng khoán thời gian đầu đều công bằng như nhau và sau một vài năm mới tách nhóm. Do đó hãy học và cố gắng nỗ lực để mình lọt vào nhóm dẫn đầu. Có ý chí, mục tiêu đó thì bạn mới không ngừng hoàn thiện bản thân và tuân thủ tuyệt đối những nguyên tắc nền tảng giúp bạn thành công!
Lâm Vũ
Theo Doanh nghiệp và Tiếp thị
Tôi đã từng gặp những người thợ mà nếu ở một môi trường qui củ hơn, họ đã được cấp tới 6, 7 bằng sáng chế, mà họ chẳng bao giờ quan tâm tới chuyện người khác nghĩ mình thuộc lớp người nào. Tôi cũng đã từng gặp hàng trăm, hàng nghìn người được đào tạo trong các đại học, học viện và các cấp cao hơn nhiều nữa luôn tự nhận mình là thành phần trí thức, dù thực tế họ chẳng có chút kiến thức nào đáng kể, hay nếu có thì những thứ đó cũng chẳng bao giờ được sử dụng để đóng góp một chút giá trị nào cho xã hội.
Tôi còn nhớ hồi năm 2008, lúc còn cộng tác với Hội Trí thức Khoa học và Công nghệ trẻ Việt Nam, có một lần tôi tham gia một hội nghị về vấn đề trí thức. Buổi hội nghị này thật ra chả có gì đặc biệt trừ phần bàn xem làm sao thống nhất thế nào là “trí thức”. Ý tưởng đầu tiên nêu ra là trí thức là người đã học tối thiểu tới bậc cao đẳng, đại học. Nghe ra thì cũng có vẻ chặt chẽ và ghê gớm lắm, ấy thế nhưng lại có nhiều người (mà tôi cho rằng đều là trí thức) thắc mắc là thế người không học chính qui mà vẫn có kiến thức tốt thì sao, hay người có học mà kiến thức không được sử dụng hợp lý thì sao... Cái chuyện này tranh cãi thì dài mà tôi nghĩ đến giờ vẫn khối người tranh cãi. Xét cho cùng, chẳng có quốc gia nào trả lương hay đặt chế độ xã hội riêng cho một số người chỉ vì lí do họ được coi là trí thức, bất kể sau đó họ làm cái gì. Thế nên việc phân chia ra một chuẩn mực cụ thể chẳng giải quyết được gì cả.
Chuẩn mực có chăng là ở cách mỗi người chọn cộng sự của mình. Anh là người làm công việc liên quan tới tri thức, là lãnh đạo các trí thức, anh tất phải biết cách nhìn nhận ra người mình cần và tự đặt ra những chuẩn mực phù hợp cho công việc của mình. Còn giả như anh không thể phân biệt mà phải dựa vào những chuẩn mực do một hội nghị nào đó (hay có thể nếu hội nghị thành công thì sẽ là cả một thông tư, nghị quyết nào đó) đặt ra thì bản thân anh đã chẳng phải người trí thức, và công việc của anh tất sẽ thất bại không cần bàn cãi nhiều.
Ở đây, trong bài viết ngắn ngủi này, tôi cũng chẳng có ý định tranh cãi với ai về cái chuẩn mực trí thức chính xác ra sao, hay có ý định đề xuất một ranh giới giữa trí thức và phi trí thức, vì như trên đã nêu nó là một ranh giới không thể định lượng. Tôi chỉ muốn nêu vài gợi ý về giá trị của một người trí thức, những gì làm nên một con người trí thức. Bạn đọc có thể tự đối chiếu với chính mình, với các cộng sự của mình... xem sao.
Tôi còn nhớ là trong hội nghị tôi tham gia như nêu trên, thì vế đầu của câu đầu tiên trong cái định nghĩa sơ bộ về trí thức là “trí thức là người mang tri thức”. Ái chà, có vẻ khá vòng vo vì chúng ta sẽ lại phải xét tới thế nào là tri thức.
Thực ra tôi cũng đã đọc một số nhà phân tích từ chuyên nghiệp tới nghiệp dư phân tích cái từ “tri thức” này bằng cách phân tách ý nghĩa Hán - Việt của hai từ đơn là “tri” và “thức”. Đây là một cách khá cổ điển và mang lại hiệu quả trong rất nhiều trường hợp, nhưng không phải tất cả các trường hợp. Trong một số trường hợp việc phân tích ngữ nghĩa từng từ đơn hợp thành từ ghép là điều vô ích nếu bản thân khái niệm ra đời trong một bối cảnh xã hội khác và sau này được ứng dụng trong những bối cảnh khác với bối cảnh ban đầu. Xin nêu ra hai ví dụ trong môn thiên văn học (là ngành mà tôi biết rõ các thuật ngữ nhất).
Ví dụ 1: từ “tinh” theo ngôn ngữ Hán - Việt là “sao”. Ngày xưa khi chưa thấy trong vô số đốm sáng trên bầu trời đêm có một số đốm sáng chuyển động khác thường thì người phương Đông thời đó gọi chúng là hành tinh (ngôi sao vận hành) để phân biệt với hằng tinh (ngôi sao cố định). Ngày nay dù đã biết các hành tinh không phải “sao”, nhưng chúng ta vẫn có quyền gọi Sao Hỏa, Sao Mộc (viết hoa cả chữ “S”) cũng như giữ nguyên chữ “tinh” trong “hành tinh”, vì phân tích ngữ nghĩa để nói các thuật ngữ đó là sai là điều ngớ ngẩn. Ở đây, các từ nêu trên đã trở thành các định nghĩa mới, không còn phụ thuộc vào các từ đơn thành phần.
Ví dụ 2: Có lần, một bạn trẻ phản đối khi tôi nói chòm sao Taurus (tiếng Việt thường dịch là “Kim Ngưu”) là chỉ một con bò, bạn trẻ đó cho rằng nó là con trâu. Trong văn hóa của người phương Tây, con bò là giống vật rất gần gũi và phổ biến, còn con trâu có rất ít liên hệ với họ. Quan trọng hơn là nguồn gốc của nó liên quan tới một truyền thuyết về “một con bò”. Có lẽ bạn trẻ này cho rằng nó là con trâu chỉ vì chữ “ngưu” trong từ “Kim Ngưu” mà không hiểu rằng đó không phải thuật ngữ gốc mà chỉ là một tên gọi do cách dịch không chính xác ban đầu. Sau thời gian dài được sử dụng, thiết nghĩ việc tiếp tục gọi chòm sao này là Kim Ngưu cũng không sai gì, nhưng nếu phân tách một thuật ngữ không phải thuật ngữ gốc ra để lí giải ý nghĩa thì là điều ngớ ngẩn.
Có lẽ bạn đọc khá sốt ruột với hai ví dụ khá dài dòng của tôi chỉ để quay lại vấn đề khái niệm của tri thức và trí thức. Chính xác là như vài phân tích nêu trên, trong trường hợp này tôi không có ý định đưa ra một định nghĩa cũ kĩ theo cách truyền thống nêu trên về khái niệm “tri thức”, mà sẽ định nghĩa nó theo bối cảnh hiện đại của xã hội.
Trí Thức, trước hết, là người có tri thức
Để định nghĩa thế nào là “tri thức”, tôi sẽ so sánh nó với hai khái niệm khác là “thông tin” (information) và “kiến thức” (knowledge).
- Thông tin là tất cả những gì bạn có thể nhìn thấy, có thể nghe thấy, đọc được hay cảm giác được. Tức là từ việc Hệ Mặt Trời có bao nhiêu hành tinh tới việc ai là tổng thống Mỹ hay thậm chí hôm nay rau muống bao nhiêu tiền một mớ đều là các thông tin. Bất cứ ai ở bất cứ lứa tuổi, ngành nghề, trình độ học vấn, thành phần xã hội nào cũng có thể có các thông tin này nếu họ dù vô tình hay hữu ý nghe/nhìn/đọc được.
- Kiến thức là những thông tin đã được chọn lọc và xử lý. Ví dụ tôi là người nghiên cứu thiên văn, tôi chủ động tìm hiểu các thông tin về thiên văn học, và cố gắng hiểu hết chúng, ghi nhớ chúng. Như vậy tôi là người có kiến thức về thiên văn học. Các bà nội trợ có thông tin về giá cả các mặt hàng hàng ngày, nhưng nếu không hiểu vì sao hôm nay thịt đắt hơn hôm qua còn rau lại rẻ hơn và không thể dự đoán tình hình ngày mai thì họ chỉ là người có thông tin về chợ búa chứ chưa phải có kiến thức về nó.
- Tri thức là sự kết hợp của kiến thức và trí tuệ (intellect). Tức là người có tri thức là người không chỉ có kiến thức mà còn phải sử dụng khả năng tư duy bản thân để phân tích, phát triển và ứng dụng những kiến thức đó. Ví dụ anh kĩ sư hay anh thợ máy tự cải tiến những cỗ máy cho ra năng suất làm việc cao hơn, nhà sư phạm sau nhiều năm quan sát thì đưa ra những phương pháp dạy học tốt hơn. Nếu những kiến thức có được không được sử dụng hợp lý thì nó sẽ không thể trở thành tri thức.
Trong tiếng Anh tôi không tìm thấy từ nào dùng cho khái niệm “tri thức” nêu trên, nhưng người “trí thức” thì thường gọi là intellectual hay intelligentsia, tức là bản thân nó đã nói rõ đó là người có trí tuệ (intellect).
Như vậy thì chúng ta có thể hình dung qua về khái niệm “người mang tri thức”. Tuy nhiên đó mới là một điều kiện cần. Quan trọng hơn là tri thức đó dùng để làm gì.
Vai trò của trí thức
Tôi quen khá nhiều người tốt nghiệp các trường đại học, cao đẳng hay cao hơn nữa với những tấm bằng khá là đẹp đẽ, thậm chí nhiều trong số họ còn làm những cái nghề cao quý của xã hội như nhà giáo, nhà nghiên cứu, nhà quản lý ở các cơ quan nòng cốt của đất nước. Nhưng chỉ một ít người trong số họ là có tri thức, còn lại đều là những kiến thức chết, hay thậm chí chết lâu quá nó đã trở về dạng thông tin chưa được xử lý. Đó là những người làm việc trong những văn phòng mà ngày nào cũng chỉ “làm vài chén” rồi ngồi tán gẫu đến hết buổi, có chăng công việc của họ là trả lời vài câu với nhân dân nếu có ai hỏi, đóng vài ba con dấu, kí vài ba chữ. Đó là những thầy giáo, cô giáo hàng chục năm chỉ nói đi nói lại một bài như cái máy thu âm mà chẳng khi nào thèm quan tâm xem những gì mình nói có còn đúng hay không. Đó là những anh mang danh kĩ sư nhưng chả có việc gì khác ngoài việc cầm thước đi đo hay chỉnh sửa thông số ở những bản vẽ có sẵn. Những kĩ năng đó tôi tin rằng một em học sinh tốt nghiệp cấp 3 chỉ cần đào tạo 1 tháng là làm được chứ cần chi phải học những 4, 5 năm đại học cho mệt mỏi, tốn tiền gia đình và công đào tạo của nhà nước rồi khoác lên mình cái danh hão, cứ tưởng mình là trí thức.
Tôi cũng từng gặp người thợ đã sáng chế ra xấp xỉ chục chiếc máy phục vụ các thao tác kĩ thuật hay phục vụ đời sống con người, thạo cấu tạo của hàng đống máy công nghiệp và những yếu tố vật lý ảnh hưởng tới sản phẩm tạo ra dù anh ta chẳng có nổi tấm bằng trung cấp...
Nói tới đây sẽ có bạn đọc định bảo: “Ừ thì biết thế nhưng thằng học đại học vẫn có cái hiểu biết sâu sắc hơn là anh thợ điện chứ”. Cái đó đúng, đúng lắm khi họ còn ở tuổi trẻ (khoảng 20-25 gì đó). Nhưng sau đó thì e là không chắc. Như tôi đã nói, kiến thức mà không được sử dụng thì nó không những không chuyển hóa thành tri thức mà còn trở về dạng thông tin chưa xử lý. Bản thân người học trong các trường đào tạo chỉ là người được cung cấp thông tin có hệ thống hơn và có những phương pháp tốt hơn để chuyển nó thành kiến thức hay thậm chí là tri thức. Nếu họ không liên tục thực hiện quá trình chuyển hóa thì thông tin đó sẽ mãi chỉ là thông tin. Ngược lại người không được cung cấp các phương pháp đó nhưng có một trí tuệ tốt và tinh thần nâng cao nhận thức thì sẽ tự khám phá ra cách chuyển hóa thông tin, cho dù trong hầu hết các trường hợp nó có phần chậm hơn đôi chút.
Ngoài ra, người trí thức, theo tôi không chỉ mang trong mình những tri thức không ngừng được chuyển hóa và hoàn thiện đó, mà còn phải là người có tinh thần đóng góp cho xã hội: trước hết là của cải vật chất, cao hơn là tầm tư tưởng.
Trí thức còn phải biết chiến đấu
Một ý cuối cùng nữa, nhưng không thể thiếu trong bối cảnh xã hội ngày nay. Đó là người trí thức là người phải biết đấu tranh cho chân lý. Người trí thức không thể hùa vào số đông để cảm thấy mình hòa đồng hay tự tách mình ra mà “mặc kệ đời”. Người trí thức, như trên đã nói, mang nhiệm vụ đóng góp cho sự đi lên của xã hội. Xã hội thì không thể đi lên từ sự thiếu hiểu biết, từ những ngộ nhận.
Vậy nên, người trí thức còn cần dám chiến đấu để bảo vệ chân lý. Dù mang bao nhiêu tri thức trong mình nhưng không dám tiến lên, không dám đấu tranh để bảo vệ tri thức mình có và đưa nó đến với xã hội, thì chắc chắn vẫn chưa phải là người trí thức. VÔ DANH
Khi không có tiền, bạn sẽ hiểu ra rất nhiều sự thật cay đắng trong cuộc sống này, tưởng tượng thôi cũng muốn suy sụp.
Cuộc sống của chúng ta có liên quan mật thiết đến tiền bạc, tuy tiền không phải là tất cả nhưng nếu thiếu tiền thì khó mà sống được.
Người giàu quan tâm đến cuộc sống, còn người nghèo chỉ quan tâm đến sự sống còn; người giàu lấy tiền để tận hưởng cuộc sống, còn người nghèo hỏi giá để chữa bệnh; người giàu có nhiều họ hàng ở xa, còn người nghèo một người bạn ở thành thị cũng không có.
Giàu và không có tiền là hai cuộc sống hoàn toàn khác nhau, bạn không cần phải giàu nhưng không thể không có tiền.
Trong nhiều trường hợp, “tiền" chắc chắn là tấm gương phản chiếu hiện thực.
Cuộc sống vốn ngoài lạnh trong ấm, và thế giới như con thiêu thân, mọi vỏ bọc đều bị bóc trần khi bạn không có tiền.
Bạn quen biết rất nhiều người, và có một vài người thực sự giúp đỡ bạn, đừng nói là bạn quen biết nhiều người, điều đó phụ thuộc vào việc có bao nhiêu người giúp đỡ bạn khi bạn khó khăn.
01.
Tôi vô tình nhìn thấy một câu nói như thế này: Điều mà một người nên sợ không phải là lận đận trong tình yêu, không phải lận đận trong hôn nhân, mà là không thể thoát khỏi tình trạng khó khăn hay cho mình một lựa chọn tốt hơn.
Đúng vậy, điều chúng ta sợ nhất không phải là những khó khăn trong cuộc sống, không phải là sự phản bội của người khác, mà là sự tra tấn của những ngày tháng cực khổ, nhưng không có vốn liếng và dũng cảm để trốn thoát, chỉ có thể cắn răng và tiếp tục cuộc sống này.
Người ta nói rằng tiền là gốc rễ của mọi điều xấu xa, rằng con người trở nên xấu ngay khi có tiền, nhưng thành thật mà nói, tôi thấy người xấu vì tiền vẫn là thiểu số, người không có tiền dẫn đến khốn khổ mới là con số đếm không xuể.
Chỉ cần một lần thiếu tiền, bạn sẽ thấy sự tàn nhẫn của thế giới; một lần thiếu tiền, bạn sẽ thực sự hiểu rằng giàu có nghĩa là có nhiều sự lựa chọn, nhưng nếu không có tiền, thì chỉ có một con đường để đi: Đó là làm việc chăm chỉ để kiếm tiền.
02.
Trên đời này có rất nhiều nỗi khổ không thể tưởng tượng nổi, đặc biệt là những người không có tiền. Cảm giác của họ chính là thận trọng đi trên lớp băng mỏng khiến bản thân trở nên kiệt sức nhưng lại không dám dừng lại.
Một người bình thường ngay cả việc tồn tại đã cảm thấy khó khăn, mỗi ngày đều đi làm 12 tiếng nhưng vẫn không kiếm được nhiều tiền. Chẳng may ốm đau bệnh tật, chi phí một ngày thuốc thang bằng lương mấy ngày làm.
Chỉ ai thiếu tiền mới thực sự hiểu rằng thiếu tiền thường có nghĩa là thiếu tự tin và không có quyền lựa chọn, và chúng ta không phải là những đứa trẻ có thể chui rúc trước mặt cha mẹ và hành động một cách gượng gạo.
Nếu thiếu tiền một lần bạn sẽ hiểu, dù tiền không phải là tất cả nhưng ít nhất, tiền có thể khiến con người ta bớt khổ hơn.
03.
Suy cho cùng, nếu có thể, thật sự không ai muốn xuống thấp giọng hỏi mượn tiền người khác.
Có một sự thật phũ phàng phải nói như thế này: Không có tiền thì lấy gì để duy trì tình cảm, ổn định tình yêu, kết giao bằng hữu, chỉ dựa vào miệng mà nói?
Thôi đi, mọi người bận lắm.
Thành thật mà nói, nghèo không có nghĩa là sa sút, nhưng nếu không có tiền, sẽ có ít sự lựa chọn hơn, và thế giới của người lớn luôn đầy rẫy những mối bận tâm.
Ý nghĩa của việc chăm chỉ kiếm tiền không chỉ là để tồn tại trong cuộc sống này mà còn là sự tự tin, mang đến cho người thân một mái ấm tươm tất, và hỗ trợ và giúp đỡ những người bạn quan tâm khi cần.
Sống nghèo hèn là điều khó khăn vô cùng, vợ chồng nghèo hèn không hạnh phúc, tiền không phải là tất cả, nhưng không có tiền thì tuyệt đối không được.
Kiếm tiền một cách nghiêm túc và tiết kiệm kha khá có thể không mang lại hạnh phúc tuyệt đối, nhưng ít nhất nó có thể giải quyết hầu hết các vấn đề trong cuộc sống và đưa bạn đến gần hơn với hạnh phúc.
Đôi khi bạn có thể cảm thấy xấu hổ khi khao khát kiếm tiền, nhưng khi bạn tự mình sống một cách tuyệt vời, điều đó thực sự xứng đáng.
04.
Mỗi người trong chúng ta đều mong rằng những người mình yêu thương được hạnh phúc, nhưng khi không có tiền thì việc chăm sóc họ cũng trở nên xa xỉ.
Trong nhiều trường hợp, chỉ khi bạn có đủ tiền, bạn mới có đủ can đảm để cạnh tranh với thế giới và bảo vệ người khác.
Khi không có tiền, chúng ta sẽ hiểu rằng cuộc đời còn quá nhiều điều bất lực.
Trước những khó khăn về kinh tế, chúng ta không thể thoát khỏi cũng như không thể cho mình những lựa chọn tốt hơn, giữa khó khăn chúng ta không còn cách nào khác mà phải cam chịu.
Không dám thất nghiệp, không dám ốm đau, không dám tiêu tiền tùy tiện, trăn trở trước những phiền muộn của cuộc đời.
05.
Có tiền là có bảo vệ.
Thiên tai, nhân họa khó lường, chỉ khi có tiền, chúng ta mới không phải đi năn nỉ người khác vay tiền những lúc người thân ốm đau.
Khi bạn không có tiền, bạn sẽ hiểu rằng giàu không phải là điều tốt cho một người, nó còn là phúc lợi của gia đình.
Tiền không chỉ có thể nuôi dưỡng ước mơ và duy trì lòng tự trọng mà còn có thể trở thành niềm tin để chăm sóc một người.
Vì vậy, khi bạn không có tiền, hãy cố gắng kiếm một ít tiền.
(Nguồn: Zhihu) Tiểu Lương
Mấy ngày nghỉ để ý tới chứng khoán Việt Nam thì ký ức xưa ùa về. Cảm giác phấn khích y hệt như thời kỳ 2009-2010. Quá nhiều tiền! Điểm chung của cả hai thời kỳ đều có chất xúc tác là tiền rẻ...
Chưa bao giờ mà thị trường chứng khoán lại là trò chơi ngô nghê cả, đó là cuộc đấu cân não
Mấy ngày nghỉ để ý tới chứng khoán Việt Nam thì ký ức xưa ùa về. Cảm giác phấn khích y hệt như thời kỳ 2009-2010. Quá nhiều tiền! Điểm chung của cả hai thời kỳ đều có chất xúc tác là tiền rẻ. Điểm khác biệt lớn nhất của việc bơm tiền lần này không phải là vì thiếu tiền cho nền kinh tế. Khác biệt quan trọng nữa là margin thời kỳ này đã được luật hóa thay vì tự phát như trước đây.
Những khó khăn của nền kinh tế rơi vào những doanh nghiệp bé, nhỏ, khả năng tài chính yếu nhưng đó lại không phải là những doanh nghiệp niêm yết. Do vậy, nền kinh tế và thị trường chứng khoán thực ra là hai thế giới khác nhau. Cuộc chơi có lẽ còn dài nhưng chắc chắn giai đoạn "trò chơi của cáo và thỏ" đang đến.
CÁO ĐÃ DỤ THỎ NHƯ THẾ NÀO?
Viết về thị trường hưng phấn và triển vọng ra sao lúc này là thừa. Hoặc những câu chuyện thành công bây giờ chắc cũng chẳng phải là điều bổ ích gì. Điều chúng ta thường học được nhiều nhất chính là từ những thất bại. Vậy hãy xem những trò bịp điển hình của thời kỳ 2009/2010, để xem những con cáo đã dụ những con thỏ như thế nào.
Phổ biến nhất là chiến dịch thông tin. Trong một thị trường đầy tiền như thế này, điều các nhà đầu tư cần là "bất kể thông tin gì có thể có" để giao dịch. Nắm bắt được điều này, những nhà thiết kế game thường vận hành một chiến dịch thông tin nhằm phục vụ quy trình Hút - Đẩy - Xả. Chúng ta sẽ thấy rất quen thuộc khi những thông tin với cụm từ "đột biến" được khéo léo rò rỉ trên các diễn đàn, các nhóm chat hay thậm chí qua các cuộc điện thoại.
Ngày còn làm ở Việt Nam, tôi đã từng nhận điện thoại của CEO một doanh nghiệp (giờ đã chỉ còn là cái vỏ sau khi lãnh đạo bán sạch cổ phiếu và lập công ty mới) nói nhỏ rằng công ty anh có lợi nhuận đột biến nhờ biến động giá nguyên liệu, em không nên nói với ai. Và tất nhiên tôi không nói với ai mà chỉ kiểm chứng cho riêng mình. Tôi hiểu rằng thông tin đó được anh ấy gọi cho rất nhiều người, và sự thật là ngay sau hôm đó giá cổ phiếu cứ thế tăng dần và ngoài thị trường mọi người nói với nhau về thông tin lợi nhuận "đột biến". Giá tăng, khối lượng tăng, và sau đó thì doanh nghiệp chỉ còn là cái vỏ. Nhà đầu tư lặng lẽ, âm thầm, trở thành những cổ đông dài hạn của một công ty mà thực ra nó chẳng còn hoạt động gì.
Những thông tin kiểu như trên cực kỳ phổ biến trên thị trường. Những chiêu trò phổ biến để tạo ra bất kỳ cái gì gọi là "đột biến" được các doanh nghiệp kết hợp với các đội lái thực hiện một cách hoàn hảo. Những trò bịp phổ biến bao gồm việc doanh nghiệp sẽ tạo "đột biến" bằng cách bán tài sản thông qua công ty con, công ty vệ tinh nhằm tạo lợi nhuận và đưa tất cả lợi nhuận vào quý mà họ thấy hợp lý để xả. Hoặc nhiều doanh nghiệp thực hiện dồn lợi nhuận đáng ra có thể dàn trải qua nhiều quý vào một quý phù hợp để xả.
Đó là những doanh nghiệp ít nhất còn có gì để làm. Nhiều nhóm hoặc doanh nghiệp khác thậm chí còn thực hiện những trò bịp lộ liễu hơn bằng những thông tin tương lai không xảy ra. Bạn sẽ không ngạc nhiên khi thấy doanh nghiệp thông báo những dự án bỗng nhiên được hình thành, được phê duyệt, được triển khai, hay doanh nghiệp bỗng nhiên phát hiện ra mỏ đồng, mỏ vàng, mỏ kim cương... hoặc có nhà đầu tư chiến lược nước ngoài đã đồng ý mua với giá xyz.
Nói tóm lại, nắm bắt được tâm lý của các nhà đầu tư, những người tham gia chỉ vì thấy chứng khoán tăng nhanh quá - những "con thỏ", cần thông tin để giao dịch, những "con cáo" sẽ "sản xuất" thông tin mà thỏ cần. Điều rắc rối là các con thỏ chủ yếu thích nghe những thông tin có lợi chứ không thích nghe các thông tin bất lợi. Và đó chính là "trò chơi của cáo và thỏ".
TRÒ CHƠI CỦA THỎ VÀ CÁO: THỰC CHIẾN
Trong khi chiến dịch thông tin chỉ là đòn tâm lý và những con cáo có thể giấu bản chất của mình một cách tinh vi qua nhiều vỏ bọc thông tin khác nhau, điều họ không thể che giấu chính là hành động của họ.
Bạn sẽ nhận thấy rằng khi giá tăng và khối lượng giao dịch bắt đầu tăng nhanh, những tin tức tốt được rò rỉ càng nhiều. Đó chính là lúc những con cáo khéo léo rò rỉ những thông tin đã sản xuất sẵn để lôi kéo những con thỏ tham gia cuộc chơi. Những con thỏ không có nghi ngờ gì bởi vì giá tăng và khối lượng giao dịch tăng là điều họ nghĩ do tiền quá nhiều, cuộc chơi còn lâu mới kết thúc, mình sẽ chạy trước. Rồi bỗng một ngày, khối lượng giao dịch tăng một cách đột biến, giá biến động mạnh trong ngày và các con thỏ lại chặc lưỡi bởi vài ngày sau đó giá vẫn tăng.
Nhưng đó là lúc những con cáo bắt đầu ra hàng. khối lượng giao dịch đột biến có nghĩa rằng họ bán không chỉ những gì được giao dịch hàng ngày, mà bán nhiều hơn thế. Sau những ngày khối lượng giao dịch đột biến sẽ là quá trình giảm dần của khối lượng giao dịch. Trong lúc này, giá có thể vẫn tăng, nhưng việc khối lượng giao dịch giảm dần có nghĩa rằng những con cáo đã ra hàng và không trở lại. Khối lượng giao dịch cứ giảm, giảm, giảm dần và rồi đến một ngày nào đó, những con thỏ bỗng nhận ra họ là những nhà đầu tư dài hạn.
Chưa bao giờ mà thị trường chứng khoán lại là trò chơi ngô nghê cả, đó là cuộc đấu cân não. Khối lượng giao dịch là kết thúc kỳ vọng của những người bán nhưng cũng là bắt đầu kỳ vọng của người mua. Thị trường chứng khoán không có đúng sai chỉ có nhiều ít, lời ít có thể là sai, lỗ ít lại là đúng.
Trong trò chơi của cáo và thỏ, lợi ích của cáo là sự mất mát của thỏ và hơn thế là sự suy giảm lòng tin của xã hội vào thị trường. Trong một vòng xoáy của thị trường, có thể lúc này bạn là cáo, nhưng rất có thể trong một trò chơi khác bạn lại là thỏ. Tôi đã từng chứng kiến một con cáo trở thành thỏ suy sụp đến thế nào, thậm chí nói chuyện (chat) với tôi trong tâm lý tìm đến cái chết. Tôi đã dành nhiều thời gian động viên và hỗ trợ tâm lý, người đó mới dần nguôi ngoai và sau này trở lại.
Tôi cũng đã nói chuyện với nhiều con cáo, những người kiếm được rất nhiều tiền từ các trò chơi chứng khoán. Nhiều trong số họ sau này dùng tiền mình kiếm được để làm từ thiện, như là một cách cho đi và trả lại cho đời. Giả sử, nếu được làm lại, rất có thể họ đã nghĩ khác - ít nhất tôi tin rằng họ sẽ không thiết kế trò chơi cho những công ty bẩn.
AI ĐƯỢC, AI MẤT?
Dù biết rằng trò chơi của cáo và thỏ sẽ luôn tồn tại cùng thị trường, ở đâu cũng vậy (ngay như tại Anh thì điều này – thao túng giá - cũng vẫn cứ xảy ra), nhưng hậu quả của nó chắc chắn sẽ ít nặng nề nếu trò chơi được thiết kế trên nền những công ty sạch. Tôi tin vào điều này bởi thị trường chứng khoán xét cho cùng luôn tăng điểm và đặc điểm của nó là tăng thì lâu nhưng giảm thì rất nhanh. Bởi vậy, nếu chẳng may bạn bị mắc kẹt trong một trò chơi và đó là công ty sạch, bạn vẫn có thể yên tâm với nó. Nhưng nếu bạn sử dụng đòn bẩy thì có thể sẽ rất khác bởi vì bạn có thể vỡ nợ trước khi giá phục hồi. Vậy hãy để ý quá trình thực chiến để quyết định khi nào dừng dùng đòn bẩy.
Nếu bạn lựa chọn một công ty sạch, theo tôi có hai thứ bạn cần phải tìm hiểu là mô hình kinh doanh và cách công ty quản trị mô hình đó như thế nào. Khi còn trong nước, tại các cuộc hội thảo tôi hay dùng cụm từ "công thức tạo tiền" để ám chỉ cách thức mà tiền được tạo ra từ mô hình kinh doanh. Khi quay trở lại Anh, khi thiết kế các chương trình học mới và thiết kế hoạt động cho quỹ đầu tư sinh viên, tôi có dịp nói chuyện với nhiều người làm trong ngành ngân hàng đầu tư tại đây và nhận thấy họ quan tâm nhiều hơn đến vấn đề quản trị doanh nghiệp để đảm bảo rằng mô hình kinh doanh hoạt động tốt.
Trong các cuộc họp về đầu tư với quỹ tại Anh mà tôi tham dự, gần như các mô hình định giá không được hỏi, mà chủ yếu là về mô hình kinh doanh và quản trị. Thậm chí, trong cuộc họp gần nhất chỉ một tuần trước, một người làm ngân hàng đầu tư đã nói rằng chương trình học mà tôi thiết kế nên đi xa hơn trong vấn đề quản trị, nó không phải chỉ là quan hệ hướng tới giá trị cổ đông, mà là xã hội, bởi đó là xu thế.
Nhưng việc xác định một công ty sạch không đơn giản. Vấn đề của thị trường chứng khoán là thông tin không cân xứng. Nhà đầu tư thường biết quá ít về công ty (do chi phí để họ tự tìm hiểu quá lớn) và bởi vậy những công ty sạch bị đánh đồng với những công ty bẩn. Hệ quả là những thông tin rò rỉ kiểu như lợi nhuận "đột biến" được dùng như là thước đo duy nhất. Do những công ty bẩn được hưởng lợi, họ sẽ không làm gì, thậm chí tìm cách tiếp tục rò rỉ tin bẩn.
Bởi vậy, những công ty sạch sẽ phải chủ động trình bày, thông tin cho nhà đầu tư, để họ biết về mô hình kinh doanh và mô hình quản trị. Khi công ty sạch được nhận diện, rủi ro thấp hơn trong khi kỳ vọng lợi nhuận từ trò chơi cáo thỏ là như nhau, công ty sạch chắc chắn sẽ được chọn. Thị trường sẽ tốt hơn nếu có nhiều công ty sạch được nhận diện.
Nhắc chuyện cũ theo cách hài hước thực ra là để muốn khuyến cáo một việc nghiêm túc rằng chúng ta nên hướng tới các trò chơi sạch. Luật Chứng khoán và Uỷ ban chứng khoán Nhà nước cũng đã có nhiều tiến bộ trong việc xây dựng các công ty sạch. Luật về thành viên Hội đồng quản trị độc lập thực ra là một bước tiến quan trọng, nếu làm tốt sẽ tạo ra các công ty sạch, thị trường sạch.
Hết thời ý tưởng đầu tư dựa trên tiền rẻ?
Chứng khoán Mỹ đang trải qua giai đoạn tích cực nhờ chính sách tiền tệ nới lỏng duy trì và chính sách tài khóa hỗ trợ kinh tế trước khi quay trở lại với lo ngại lạm phát.
Ảnh minh họa.
Diễn biến này có nghĩa là, xu thế lạm phát tăng lên là điều gần như chắc chắn bởi nó luôn gắn liền với tăng trưởng kinh tế. Trong điều kiện bình thường, không có gì đáng lo ngại vì mức lạm phát còn thấp, nhưng trong bối cảnh "ý tưởng đầu tư" dựa trên tiền rẻ thì ý tưởng này đang dần trở nên lỗi thời.
LÃI SUẤT HAY VAI TRÒ CUNG TIỀN ?
Ngân hàng trung ương Mỹ (Fed) đã quyết định giữ nguyên lãi suất chính sách ở mức thấp như là một biểu tượng của quyết tâm thúc đấy tăng trưởng kinh tế. Còn thực tế thị trường thì các lãi suất quan trọng như: lãi suất cho vay mua nhà (ở Mỹ và Phương Tây, vay mua nhà mortgage là phổ biến như chúng ta đi chợ ở Việt Nam nên cảm nhận đắt rẻ rất rõ) đã tăng lên đáng kể. Loại kỳ hạn 15 và 30 năm phản ánh xu thế này: đạt đáy vào khoảng giữa tháng 1 và bắt đầu tăng mạnh hơn từ giữa tháng 2 tính đến ngày 24/3.
Mức yield (lợi suất đầu tư) trái phiếu dài hạn 10 năm có giảm so với kỳ review trước, nhưng đó được cho là một sự điều chỉnh, do giới đầu tư dịch chuyển tiền từ cổ phiếu sang mua trái phiếu. Thị trường trái phiếu và cổ phiếu trong điều kiện bơm tiền thường xu hướng đi như nhau (mua cổ phiếu -> giá tăng; mua trái phiếu -> yield giảm) nhưng khi tiền phải lựa chọn giữa các kênh thì nó lại trở thành hai kênh thay thế cho nhau (bán cổ phiếu -> giá giảm; mua trái phiếu -> yield giảm). Sự điều chỉnh đồng thời của yield và thị trường chứng khoán hiện tại phản ánh rằng chính sách nới lỏng duy trì không tạo ra "tiền mới" vào thị trường tài sản mà chỉ còn "tiền cũ" đang tìm nơi an toàn hơn.
Tại Việt Nam, vấn đề quan trọng với thị trường hiện nay không còn là mặt bằng lãi suất nữa, vì khả năng nó tăng lên gần như chắc chắn, mà là vai trò của tăng trưởng tín dụng (cung tiền). Số liệu cập nhật cho thấy lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng trong khoảng trung bình 5.5%-6%.
Điều này có nghĩa là khi ý tưởng đầu tư dựa trên tiền rẻ đã gần như hết vai trò và tác dụng, sự trông chờ của thị trường sẽ nằm ở chính sách tín dụng của hệ thống ngân hàng. Hồi đầu năm, tăng trưởng tín dụng được Ngân hàng Nhà nước dự kiến 3 kịch bản với khả năng cao là kịch bản 12-13% và dự kiến quý 1 tăng 3-4% thì thực tế trong quý 1 theo số liệu từ báo chí chỉ tăng 2%. Điều này cho thấy sự chặt chẽ của Ngân hàng Nhà nước và sự thận trọng của hệ thống ngân hàng và nó ám chỉ một thông điệp quan trọng cho thị trường là: tín dụng sẽ chỉ cung cấp đủ, phù hợp với năng lực hiện tại của nền kinh tế.
Như vậy, chưa có dấu hiệu nào của việc tín dụng mở rộng, như đã từng làm cuối năm ngoái dẫn tới thị trường chứng khoán tăng ồ ạt.
Các tác động chính sách khác như: thông báo duy trì lãi suất từ Fed – thực ra chỉ là một sự hiểu sai/cố tình hiểu sai thành "tiếp tục nới lỏng tiền tệ" của giới đầu tư Việt - dẫn tới "cú nẩy" tâm lý đã được kỳ vọng; đánh giá của Moody's: chỉ là thay đổi triển vọng từ Tiêu cực sang Tích cực của hồ sơ tín dụng của Việt nam – không thay đổi về hạng, là những tin tích cực nhưng không làm thay đổi bản chất thị trường.
Như vậy, thị trường Việt Nam cũng giống như Mỹ và thế giới, sẽ tiếp tục với câu chuyện kỳ vọng lạm phát, mặt bằng lãi suất và chính sách tín dụng.
HƯỚNG ĐI MỚI CỦA DÒNG TIỀN CHỨNG KHOÁN
Dòng tiền đã vào thị trường chứng khoán có xu hướng đang ra và dòng tiền đã ra không vào mà còn có xu hướng chuyển sang kênh tài sản khác. Nhà đầu tư nước ngoài bán ròng là một cảnh báo quan trọng cho việc này. Như đã nhấn mạnh, họ bán ròng phản ánh quan điểm phân bổ tài sản toàn cầu của họ, đặc biệt trước diễn biến về yield tại thị trường Mỹ - điều được kỳ vọng sẽ diễn ra tương tự tại các quốc gia khác theo mô hình bơm tiền trước đó. Một lần nữa, cái gì là lý do đầu tư, thì đó cũng là lý do để ra.
Còn với nhà đầu tư nội địa trong nước, khác với ở Mỹ họ lựa chọn giữa cổ phiếu và trái phiếu, thì ở Việt Nam sự lựa chọn là giữa cổ phiếu và bất động sản. Thông tin báo chí cho thấy thị trường bất động sản đã trở nên sôi động sau chứng khoán do xu thế chuyển dịch này. Điều này hoàn toàn phù hợp với những gì đã xảy ra trong quá khứ: chứng khoán tăng trước vì nó nhanh, thanh khoản hơn, còn bất động sản đi sau vì nó phản ánh văn hóa hiện thực hóa tài sản thực của người Việt.
Nhưng bất động sản rồi cũng sẽ như chứng khoán khi tiền rẻ thực sự không còn.
Tình trạng margin tại các công ty chứng khoán chưa có số liệu cụ thể, nhưng khá dễ đoán khi chỉ số thị trường ở mức cao. Nói cách khác, những người cần dùng margin đã dùng rồi, và công ty chứng khoán muốn cho margin cũng đã cho rồi. Lưu ý là bây giờ các công ty chứng khoán có tâm lý e dè về margin hơn nhiều so với hồi tháng 1. Chỉ số thị trường giảm, giá cổ phiếu giảm có thể sẽ dẫn tới bị bán vì margin call – nhưng điểm tốt là vì nó ít và không trên diện rộng nên nó cũng sẽ không quá nghiêm trọng như tháng 1.
Một nguy cơ dòng tiền sẽ bị rút ra nữa chính là kỳ đại hội cổ đông đang diễn ra. Hầu như tất cả các doanh nghiệp đều có ý định tăng vốn trong kỳ này. Và cách họ làm sẽ vẫn là truyền thống: phát hành cho cổ đông hiện hữu là chủ yếu. Điều này có nghĩa là tiền để giao dịch hàng ngày sẽ bị rút đi một lượng lớn để vào tay doanh nghiệp và đương nhiên doanh nghiệp thu tiền rồi thì họ sử dụng chứ không quay lại giao dịch. Như vậy, tùy vào lịch trình, nhưng nếu Đại hội đồng cổ đông vào tháng 3 và 4 thì việc tăng vốn sẽ diễn ra vào cuối quý 2 đầu quý 3, khi đó thị trường sẽ rất cần chú ý.
Phần lớn các doanh nghiệp hiện tại đang cố giữ giá cổ phiếu để phục vụ cho điều này, nên sau khi "chốt danh sách" – họ sẽ thả. Vậy nên tác động ở từng cổ phiếu sẽ phụ thuộc vào ngày chốt.
Tâm lý chờ đợi của thị trường đã trở nên tiêu cực hơn. Tâm lý chờ bán đã và đang trở thành hành động. Tâm lý thị trường sẽ là rời những cổ phiếu rủi ro để tìm nơi trú ẩn an toàn.
Những cổ phiếu an toàn là những cổ phiếu có hai đặc điểm lớn: thuộc ngành nghề phù hợp với chống chọi lạm phát và lãi suất tăng lên và cổ phiếu thuộc nhóm giá trị với dòng tiền đều (nhìn báo cáo tài chính hàng năm) thay vì các cổ phiếu tăng trưởng (dòng tiền xa sẽ bị tác động tiêu cực hơn bởi lãi suất tăng lên vì lý do chiết khấu dòng tiền xa sẽ có giá trị nhỏ hơn khi lãi suất tăng).Quách Mạnh Hào
Anh shipper vì vài chục ngàn tiền ship mà bật khóc nức nở, làm nhói lòng không biết bao nhiêu người: Suy ngẫm về tuổi trung niên và một nửa con dốc...
Bước vào tuổi trung niên, đời người đi được nửa con dốc, trước công, sau kích. Cuộc sống trông thì có vẻ êm đềm, nhưng thực ra, chỉ một chuyện ngoài ý muốn thôi, cũng đủ để phá vỡ sự bình lặng ấy, rồi dần dần phơi bày cuộc khủng hoàng độ tuổi trung niên. Mỗi người bọn họ, đều đang nỗ lực “kinh doanh” cho tốt cái cuộc sống không mấy cổ tích của mình nơi thành thị náo nhiệt.
01
Ở một góc phố của thành phố Trịnh Châu, Trung Quốc, một anh shipper cúi đầu khóc lớn.
Dù đã rất có gắng nhưng một đơn hàng của anh vẫn bị trễ 10 phút.
Khách hàng hủy đơn, hơn 20 tệ (khoảng 70 ngàn đồng) tiền của khách anh phải chịu, nó đồng nghĩa với việc ca làm thêm tối muộn của anh hôm nay coi như công cốc.
Một người đàn ông, phải tuyệt vọng ra sao mới ngồi ở một góc phố khóc nấc lên như một đứa trẻ như vậy?
Thì ra, con trai của anh ấy mắc bệnh máu trắng, tiền chữa trị và chi phí điều trị sau đó phải tốn hàng trăm vạn tệ.
20 tệ, đối với người khác có lẽ cũng chỉ là một bữa ăn nhẹ, nhưng đối với anh shipper, đó là là những đồng tiền cứu mạng cho con trai mình.
Bước vào tuổi trung niên, đời người đi được nửa con dốc, trước công, sau kích.
Cuộc sống trông thì có vẻ êm đềm, nhưng thực ra, chỉ một chuyện ngoài ý muốn thôi, cũng đủ để phá vỡ sự bình lặng ấy, rồi dần dần phơi bày cuộc khủng hoàng độ tuổi trung niên.
Nào là tiền nhà tiền cửa, tiền chăm sóc ba mẹ hai bên, tiền học hành cho con cái, sức khỏe thì ngày một không được như trước, sự nghiệp chững lại, khủng hoảng tinh thần…
Mỗi một người trung niên, đều đang đứng giữa con dốc, tiến thoái đều lưỡng nan:
Bà mẹ công sở bật khóc khi đang đợi xe về nhà sau 1 tháng liên tục tăng ca tới tối muộn.
Anh thanh niên vì có việc gấp nên đi xe ngược chiều, bị cảnh sát giao thông thổi phạt bỗng bật khóc như một đứa trẻ.
Ba mắc bệnh ung thư, anh công nhân sau khi tan làm ca muộn ngồi đầu phố nghẹn ngào rơi nước mắt.
Ký sư 38 tuổi nhảy lầu ở trụ sở Facebook
Mỗi người bọn họ, đều đang nỗ lực "kinh doanh" cho tốt cái cuộc sống không mấy cổ tích của mình nơi thành thị náo nhiệt.
02
Khi được hỏi về tuổi trung niên, một cư dân mạng có câu trả lời như này:
"Tâm chưa già, tóc đã bạc; mắt chưa hoa, lệ đã cạn;
Ăn không thiếu, nhưng vị nhạt nhẽo; thời gian ít, việc vẫn cứ chất đầy;
Trên có già, không thể thường xuyên ở bên; dưới có trẻ, không thể khắc khắc cùng nhau trưởng thành;
Giữa có vợ, quan tâm nhau được đôi ba câu; ngoài có bạn, nhưng lại chẳng thể chơi bời tới bến."
Đây không phải là hình ảnh phản chiếu vô cùng thực tế của một người trung niên ư?
Trương Ái Linh, một nữ nhà văn của Trung Quốc từng nói:
"Bước vào tuổi trung niên, con người ta sẽ thường xuyên cảm thấy cô đơn. Bởi lẽ bạn vừa mở mắt ra, xung quanh toàn những người cần dựa vào bạn, còn bạn, lại chẳng có ai để dựa vào."
Thực ra, chẳng cần đợi tới lúc mở mắt, rất nhiều người thậm chí còn không chợp được mắt.
Đằng sau những lời nói khó sẻ chia, là trách nhiệm và sự cô đơn.
Bước vào tuổi trung niên, nói yêu thì đã già, nói chết thì lại quá sớm.
Chỉ có duy nhất một trái tim muốn nghỉ hưu, cơ thể lại giống như con trâu già đang vác nặng leo lên được nửa dốc, từng bước nặng nề khó khăn.
Người thì cứ cố gắng trèo lên, còn cơ thể thì lại đang âm thầm đi xuống dốc.
Sức khỏe ngày một không như trước, những chuyện phiền não ngày một nhiều hơn, áp lực cuộc sống ngày một lớn hơn.
Bước vào tuổi trung niên, ngoài việc dễ già dễ béo dễ ì ra, cái gì cũng đều không dễ.
Không dám nghèo, không dám bệnh, không dám già, không dám tự ý nghỉ việc, bởi lẽ sợ rằng sau lưng chẳng có ai.
03
Có người nói: "Đối với những người trung niên ở nơi làm việc mà nói, muốn mắng họ thế nào thì cứ mắng, bởi lẽ chẳng cần lo lắng họ giống như người trẻ, giận dỗi hay không thích là lập tức xin nghỉ việc ngay."
Người trung niên ở nơi làm việc sớm đã không còn đủ vốn để mà mặc cả, thể lực cũng không qua được người trẻ, không bị đá ra ngoài đã là may mắn lắm rồi, làm gì có dũng khí mà nghỉ việc.
Trong lòng mưa giông gió giật, bên ngoài vẫn phải mỉm cười đối mặt với thực tế tàn khốc.
Trong bộ phim Hàn Quốc có tên "Reply 1988", có một lời thoại như này:
"Người lớn tất cả thực ra đều đang nhịn, đang bận rộn việc mà người lớn nên làm, đó là cố tỏ ra kiên cường để gánh lấy trách nhiệm của tuổi tác."
Đứng giữa con dốc cuộc đời, trên có già dưới có trẻ, đâu đâu cũng là người cần bảo vệ, không có dũng khí đi tìm cho mình "ý thơ và những nơi xa xôi", sống giống như nhân của chiếc bánh quy vậy, chỉ là không còn là chính mình nữa.
Cũng giống như một tác gia từng nói:
"Trung niên là một độ tuổi nực cười, vừa phải lấy lòng các cụ, vừa phải làm gương cho con cháu;
Lại còn phải chú ý tới sắc mặt của vợ, không ngừng phải đoán ý sếp.
Người trung niên vì sinh kế, thể diện, mua nhà mua xe, du lịch, không ngừng quay mòng mòng.
Sau cùng phát hiện ra, đam mê là một sự lãng phí, ước mơ cũng chỉ còn là kỉ vật, làm gì có thời gian mà mơ nọ mơ kia, chỉ lo cuộc sống mưu sinh thôi cũng đủ mệt rồi."
Cuộc sống chính là như vậy, nếu chúng ta không có dũng khí đi đối mặt với khó khăn của cuộc sống, vậy thì nó sẽ từng bước từng bước một đả thương bạn, nó sẽ không ngừng mài dũa bạn, cho tới khi bạn học được cách đối diện thì thôi.
Học cách chấp nhận bản thân, đối mặt với thực tế cuộc sống, có lẽ mới chính là bài học mà bất cứ người trung niên nào cũng nên trang bị cho mình.
Dù không có tiếng vỗ tay, cũng phải nhảy cho chính mình xem!
04
Nửa con dốc còn lại, từ từ mà sống và vượt qua
Cuộc sống của người trung niên, có lẽ phần lớn đều mang trong đó chút sắc màu của sự bất lực, vội vã và mệt mỏi.
Bị thực tế cuộc sống vả vào mặt, nai lưng ra với cuộc sống mưu sinh, không còn sự nhiệt huyết và trẻ trung ban xưa, ước mơ cũng trở nên xa xỉ…
Nhưng, có ai quy định chúng ta nhất định phải nên cái gì đó khi còn trẻ?
Nửa con dốc, cũng có thể là điểm xuất phát mới của cuộc đời, là nơi để hiện thực hóa lần trưởng thành thứ hai.
Kết cục xấu nhất của cuộc đời, chẳng qua cũng là thành danh muộn mà thôi.
Thế giới này không thiếu những người thành danh khi đã ở vào độ tuổi đầu 4, đầu 5, nhưng phần lớn bọn họ cũng giống như những người bình thường khác, cũng từng có một khoảng thời gian sống trong sự bình thường, thậm chí là tầm thường.
Trong khi trung niên, vừa hay lại chính là khoảng thời gian tốt nhất để nhìn nhận lại chính mình, cũng có thể là điểm ngoặt giúp thay đổi cuộc sống, là thời điểm quan trọng để vượt rào.
Dù có đang ở nửa con dốc, nhưng chỉ cần cắn răng, từ từ trèo lên, nỗ lực vượt qua, vượt qua được rồi thì chính là một bắt đầu mới.
Đợi con cái nên người, hai bên cha mẹ có chỗ nương tựa, tình cảm vợ chồng ổn định, cuộc sống tự nhiên sẽ "khổ tận cam lai".
Romain Rowland từng nói: "Thế gian này chỉ có một chủ nghĩa anh hùng, đó là sau khi nhìn rõ được chân tướng cuộc sống, bạn vẫn hết mực yêu thương nó."
Chúng ta nỗ lực làm tốt những chuyện nên làm vào tháng 3 tháng 4, đợi tới tháng 7 tháng 8, ắt có đáp án và thu hoạch!
